โอนสัญชาติเพื่อทางลัด หรือ ปั้นเองเพื่อความภูมิใจ?

ยิ่งเห็นอินโดนีเซียชุดนี้เต็มไปด้วยนักเตะลูกครึ่งและผู้เล่นที่เติบโตจากระบบฟุตบอลยุโรป คำถามเดิมก็กลับมาดังขึ้นอีกครั้ง

ถ้าวันหนึ่งทีมชาติไทยเลือกเดินในเส้นทางเดียวกัน เราจะยอมรับได้หรือไม่?

ผมเชื่อว่าคำถามนี้ไม่มีคำตอบตายตัว เพราะแค่ลองเปิดอ่านคอมเมนต์ตามเพจกีฬาหรือจากอินฟลูเอนเซอร์สายฟุตบอลต่าง ๆ ก็จะเห็นแล้วว่า แฟนบอลไทยกำลังคิดกันอยู่คนละทาง

ฝั่งหนึ่งมองว่าฟุตบอลยุคนี้วัดกันที่ผลงานเป็นหลัก ถ้ากติกาฟีฟ่าเปิดช่องให้ทำได้ และถ้ามันช่วยให้ทีมชาติแข็งแกร่งขึ้น ก็ควรทำ

เหตุผลของคนกลุ่มนี้ก็ฟังขึ้นไม่น้อยครับ

เพราะในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา อินโดนีเซียพิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า นักเตะที่เติบโตมาจากระบบฟุตบอลยุโรปสามารถยกระดับทีมได้จริง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องสภาพร่างกาย ความเร็ว ความแข็งแกร่ง หรือแม้แต่รายละเอียดเล็กๆ ในเกมที่เราเห็นกันอยู่ทุกนัด

สำหรับคนที่มองเรื่องผลการแข่งขันเป็นหลัก คำถามจึงไม่ใช่ว่าชอบหรือไม่ชอบ แต่เป็นว่า ถ้ามันทำให้ทีมดีขึ้น ทำไมจะไม่ทำ?

ยิ่งเมื่อเห็นอินโดนีเซียก้าวขึ้นมาคว้าแชมป์ต่อหน้าต่อตา ความคิดแบบนี้ก็ยิ่งดังขึ้นกว่าเดิม

แต่ในอีกด้านหนึ่ง ผมก็เข้าใจแฟนบอลอีกจำนวนไม่น้อยที่ยังรู้สึกไม่สบายใจกับแนวทางดังกล่าว เพราะสำหรับคนกลุ่มนี้ คำว่า "ทีมชาติ" ไม่ได้หมายถึงการรวบรวมนักเตะที่เก่งที่สุดเท่านั้น

มันยังหมายถึงตัวแทนของประเทศ ตัวแทนของผู้คน และความรู้สึกร่วมบางอย่างที่อธิบายเป็นตัวเลขไม่ได้

นี่จึงเป็นเหตุผลที่แฟนบอลไทยส่วนใหญ่มักเปิดรับนักเตะลูกครึ่งอย่าง นิโคลัส มิคเคลสัน, มานูเอล ทอม เบียร์ห หรือ โจนาธาร เข็มดี ได้ค่อนข้างง่าย

ไม่ใช่เพราะพวกเขาเก่งกว่านักเตะไทยคนอื่น แต่เพราะแฟนบอลรู้สึกว่าพวกเขายังมีสายใยเชื่อมโยงกับประเทศไทยอยู่ ไม่ว่าจะผ่านพ่อ แม่ ครอบครัว หรือรากเหง้าบางอย่าง

ขณะที่นักเตะโอนสัญชาติแบบเต็มรูปแบบนั้นแตกต่างออกไป คำถามที่หลายคนตั้งขึ้นจึงไม่ใช่เรื่องกฎระเบียบ แต่เป็นเรื่องความรู้สึก

ถ้าคนนั้นไม่เคยใช้ชีวิตในประเทศไทย ไม่เคยพูดภาษาไทย ไม่เคยมีความผูกพันใดๆ กับประเทศนี้มาก่อน แล้ววันหนึ่งได้รับพาสปอร์ตเพื่อมาช่วยทีมชาติในทัวร์นาเมนต์สำคัญ เราจะรู้สึกกับเขาเหมือนที่รู้สึกกับนักเตะไทยคนอื่นจริงหรือ?

เรียนตามตรง ผมคิดว่านี่คือเหตุผลที่แท้จริงของกระแสถกเถียงทั้งหมด มันไม่ใช่เรื่องเชื้อชาติ ไม่ใช่เรื่องการแบ่งแยกคนไทยกับคนต่างชาติ แต่มันเป็นเรื่องของความผูกพันและความหมายของคำว่าทีมชาติมากกว่า

แน่นอนว่าอีกมุมหนึ่งก็มีความกังวลในเชิงโครงสร้างอยู่ด้วย หลายคนกลัวว่าหากการโอนสัญชาติกลายเป็นทางเลือกหลักในการสร้างทีม ความสำคัญของการพัฒนาเยาวชนจะลดลงโดยปริยาย

เมื่อมีวิธีที่เร็วกว่า ง่ายกว่า และเห็นผลไวกว่า คำถามคือใครจะยังอดทนรอการพัฒนาเด็กอายุ 12 หรือ 13 ปี ไปอีก 10 ปี

ความกังวลนี้อาจจริงหรือไม่จริงก็ได้ แต่ผมคิดว่าเป็นคำถามที่ควรถูกหยิบมาพูดถึงอย่างจริงจัง เพราะสุดท้ายแล้ว ไม่มีประเทศไหนสร้างความสำเร็จระยะยาวได้ด้วยการนำเข้านักเตะเพียงอย่างเดียว

หากมองย้อนกลับไปที่ญี่ปุ่น ซึ่งมักถูกยกมาเป็นตัวอย่างในเรื่องนี้ เราจะพบรายละเอียดที่น่าสนใจกว่าที่หลายคนเข้าใจ

ใช่ครับ ญี่ปุ่นเคยมี รุย รามอส และ วากเนอร์ โลเปซ แต่สิ่งที่ทำให้ญี่ปุ่นกลายเป็นมหาอำนาจฟุตบอลเอเชีย ไม่ใช่นักเตะสองคนนี้

หัวใจสำคัญคือการสร้างระบบฟุตบอลทั้งประเทศ การเกิดขึ้นของเจลีก การพัฒนาฟุตบอลโรงเรียน การสร้างอคาเดมี การพัฒนาโค้ช รวมถึงการส่งนักเตะออกไปเล่นในต่างประเทศอย่างต่อเนื่อง

นักเตะโอนสัญชาติเป็นเพียงส่วนหนึ่งของภาพทั้งหมด ไม่ใช่คำตอบทั้งหมดของระบบ

ที่สำคัญ นักเตะเหล่านั้นก็ใช้ชีวิตอยู่ในญี่ปุ่นเป็นเวลานาน เรียนรู้ภาษา วัฒนธรรม และกลายเป็นส่วนหนึ่งของสังคมญี่ปุ่นจริงๆ 

ดังนั้น หากจะบอกว่าญี่ปุ่นประสบความสำเร็จเพราะนักเตะโอนสัญชาติ ก็คงเป็นการมองภาพที่เล็กเกินไป

คำถามสำคัญจึงอาจไม่ใช่ว่า ไทยควรมีนักเตะโอนสัญชาติหรือไม่ แต่เป็นว่า หากจะมี เราต้องการนักเตะแบบไหน

เราต้องการคนที่เข้ามาช่วยทีมในระยะสั้นเพียงอย่างเดียว หรือเราต้องการคนที่พร้อมจะผูกพันและเติบโตไปกับฟุตบอลไทยจริง ๆ

สำหรับผม นี่คือจุดที่น่าสนใจที่สุดของการถกเถียงครั้งนี้ เพราะสุดท้ายแล้ว แฟนบอลไทยอาจไม่ได้ปิดประตูใส่เรื่องการโอนสัญชาติเสียทีเดียว

แต่สิ่งที่หลายคนยังให้คุณค่าอยู่เสมอ คือความรู้สึกว่าคนที่กำลังใส่เสื้อทีมชาติไทยอยู่ตรงหน้า มีความผูกพันกับธงบนหน้าอกมากกว่าการมาทำหน้าที่ตามสัญญา

ฟุตบอลทีมชาติอาจวัดกันด้วยผลการแข่งขัน แต่ในความรู้สึกของแฟนบอลจำนวนมาก มันยังมีบางอย่างที่มากกว่านั้นอยู่เสมอ

และบางที คำตอบของเรื่องนี้อาจไม่ได้อยู่ที่ว่าไทยควรทำหรือไม่ควรทำ แต่อยู่ที่ว่าเราต้องการเห็นทีมชาติไทยเป็นแบบไหนกันแน่ในอนาคต

#กอล์ฟเบนเทเก้